Samenvatting onderzoek
Samen met het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit onderzochten wij hoe innovatieve werkwijzen kunnen bijdragen aan het verduurzamen van de landbouw én tegelijkertijd het verdienvermogen van de de Nederlandse boer kunnen verbeteren.
Tijdens het onderzoek richtten wij ons op de positie van boeren binnen de landbouwketen, de invloed van beleid en marktwerking en de rol van innovatie binnen de toekomstige landbouwsector.
Door stakeholderanalyses, media-analyses, interviews met boeren, experts, ketenpartijen en beleidsmakers brachten wij in kaart hoe economische druk, maatschappelijke beeldvorming en veranderende regelgeving elkaar versterken.
Tijdens het onderzoek werd zichtbaar dat veel boeren zich financieel en maatschappelijk onder druk voelen staan, terwijl tegelijkertijd grote duurzaamheidsdoelen van hen worden verwacht.
Daarnaast ontdekten wij dat de huidige landbouwstructuur sterk gericht is op efficiëntie en schaalvergroting, terwijl duurzame transities juist vragen om meer autonomie, innovatie en samenwerking binnen de keten.
Op basis van de inzichten ontwikkelden wij aanbevelingen rondom circulaire landbouw, blockchain-technologie, ecosysteemdiensten, agroforestry en het versterken van de positie van de boer binnen de maatschappij én de keten.
Over de casus
Wanneer gesproken wordt over de toekomst van de landbouw, ligt de nadruk vaak op stikstof, klimaatdoelen en verduurzaming. Achter deze discussies schuilt echter een bredere systeemvraag: hoe blijft de Nederlandse boer economisch levensvatbaar binnen een snel veranderende samenleving?
Juist die onzichtbaarheid vormde het vertrekpunt van het onderzoek dat wij samen met de Gemeente Rotterdam uitvoerden. Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat bankslapen zich vaak afspeelt in een grijs gebied tussen zelfstandigheid en ontregeling. Veel jongeren proberen ondertussen hun studie, werk en sociale leven voort te zetten, terwijl de onzekerheid onder de oppervlakte langzaam toeneemt.
Wat begon als een onderzoek naar verborgen dakloosheid, groeide uit tot een bredere analyse van hoe woningmarkt, hulpverlening en institutionele systemen elkaar beïnvloeden.
“Werken met deze groep ambitieuze studenten was bood perspectief. Zij kijken op een hele ander manier naar het systeem en wisten ook boeren te bereiken die openstonden voor samenwerking”.
Casper Holl - Adjunct-directeur Europees, Internationaal en Agro-economisch Beleid
Onderzoeksvraag & context
Binnen het onderzoek stond de vraag centraal:
“Hoezeer spelen innovatieve werkwijzen een belangrijke rol bij het verduurzamen van de landbouw en het behoud of verbeteren van het verdienvermogen van de boer?”
Daarbij onderzochten wij niet alleen technologische innovaties binnen de landbouw, maar vooral ook de positie van boeren binnen het bredere economische en maatschappelijke systeem.
Uit analyses en interviews bleek dat veel huidige oplossingen vooral gericht zijn op korte termijn beleid, terwijl structurele verandering vraagt om een duidelijke langetermijnvisie.
Tijdens gesprekken met boeren, experts, financiële instellingen en ketenpartijen ontstond een opvallend beeld: boeren ervaren weinig grip op hun eigen positie binnen de keten en voelen zich tegelijkertijd verantwoordelijk gehouden voor grote maatschappelijke uitdagingen.
Daarnaast werd zichtbaar dat het huidige systeem boeren vaak beperkt in hun ruimte om te investeren in duurzame innovatie.
Het onderzoeksteam bestond uit:
- Erden Karso (Strategic Management & International Business – Tilburg University)
- Xander Smits (Technische Bestuurskunde – TU Delft)
- Laura Klein (Bestuurskunde & Organisatiewetenschappen – Leiden University)
- Hamdi Elsayed (Technische Bestuurskunde & Natuurkunde – TU Delft)
De studenten werden begeleid door coaches Jan Peter de Vries, Nina Ruig en Justin Brands.
Team Creativity Pools
Methode & Aanpak
Om de problematiek vanuit meerdere perspectieven te begrijpen combineerden wij verschillende onderzoeksmethoden.
Naast uitgebreide deskresearch voerden wij stakeholderanalyses, media-analyses en interviews uit met boeren, natuurorganisaties, financiële instellingen, beleidsmakers en innovatieve landbouwinitiatieven.
Het onderzoeksteam bestond uit studenten met achtergronden in economie, technologie, beleid en innovatie. Juist deze interdisciplinaire samenwerking maakte het mogelijk om economische, maatschappelijke en technologische perspectieven met elkaar te verbinden.
Tijdens het onderzoek analyseerden wij onder andere:
- De positie van boeren binnen de landbouwketen;
- De invloed van media en maatschappelijke beeldvorming;
- De relatie tussen overheid en boeren;
- Innovatieve landbouwmethodes en technologie;
- Mogelijkheden voor circulaire en regeneratieve landbouw;
- Financiële en institutionele belemmeringen binnen verduurzaming.
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek was het analyseren van de spanningen tussen beleid, marktwerking en praktijk. Daarbij werd zichtbaar waar duurzame transities vertragen en waarom veel boeren moeite hebben om toekomstbestendig te ondernemen.
Daarnaast onderzochten wij innovatieve voorbeelden zoals Floating Farm en agroforestry, waarin duurzaamheid, biodiversiteit en economisch rendement samenkomen.
Belangrijkste inzichten
Boeren ervaren een zwakke positie binnen de keten
Een van de belangrijkste inzichten uit het onderzoek was dat boeren relatief weinig invloed hebben binnen de huidige voedselketen.
Door schaalvergroting, macht van grote inkooporganisaties en druk op voedselprijzen ervaren veel boeren beperkte ruimte om financieel gezond te ondernemen.
Daarnaast zagen wij dat boeren vaak afhankelijk zijn van subsidies en wisselend beleid, wat onzekerheid creëert rondom investeringen en toekomstplannen.
Maatschappelijke waardering speelt een grote rol
Een ander belangrijk inzicht was dat veel boeren het gevoel hebben dat hun maatschappelijke bijdrage onvoldoende wordt gewaardeerd.
Tijdens interviews gaven boeren aan dat media en publieke discussies zich vaak richten op problemen rondom stikstof en uitstoot, terwijl hun rol als voedselproducent en beheerder van het landschap minder zichtbaar wordt.
Hierdoor ontstaat een groeiende afstand tussen consument en producent.
Innovatie biedt kansen, maar bereikt de praktijk onvoldoende
Het onderzoek liet daarnaast zien dat innovatieve oplossingen binnen de landbouw volop aanwezig zijn.
Voorbeelden zoals agroforestry, kringlooplandbouw, blockchain-technologie en Floating Farm laten zien dat duurzame en economisch rendabele landbouwmodellen mogelijk zijn.
Tegelijkertijd ontdekten wij dat veel boeren onvoldoende toegang hebben tot kennis, financiering en begeleiding om deze innovaties daadwerkelijk toe te passen.
De landbouwtransitie vraagt om systeemverandering
Tijdens het onderzoek werd duidelijk dat verduurzaming niet alleen draait om technologie of regelgeving, maar om een bredere systeemverandering.
Daarom ontwikkelden wij een visie waarin drie transformaties centraal staan:
- Een sterkere positie van de boer binnen de maatschappij;
- Meer autonomie binnen de keten;
- Innovatieve en circulaire manieren van landbouw.
Juist de combinatie van deze drie factoren bepaalt volgens ons de toekomstbestendigheid van de Nederlandse landbouw.
Wil je meer informatie, meer inzage in het volledige rapport of onderzoeken of dit ook relevant is voor jouw organisatie? Neem dan contact met ons op.
